اخيراً هرگاه سيل و لغزش زمين اتفاق مي افتد، يكي از مناطق سيل خيز ماسوله است كه در لغزش زمين قبلي تلفات جاني بدنبال داشته است. اما هيچگاه از خود پرسيده ايم كه چرا در اين منطقه يا در گرگان سيل اتفاق مي افتد؟ چرا در سالهاي گذشته چنين اتفاقاتي نمي افتاد؟

دليل اين موضوع بسيار مبرهن است:

 تخريب جنگلها و مراتع بالا دست در كوهپايه ها و دامنه ها 

رستنيهاي بالادست (جنگلها و مراتع) مانند اسفنج آب را در درون خود حفظ مي كنند و نفوذ پذيري خاك را نيز بالا مي برند. اگر اين رستنيها از بين بروند، آبهاي جاري بدون هيچ مانعي به سمت پايين سرازير شده و هر چيزي را نيز با خود شسته و حمل ميكنند درنتيجه وزن حجمي آب بالا رفته و به يك بلاي خانمان سوز تبديل مي گردد.

پوشش گياهي بالادستها را خراب نكنيم!!!!

 

 

باز هم جناب رییس جمهور در خصوص محیط زیست گل کاشتند و فرد دیگری که الفبای توسعه پایدار را نمی شناسد، به دستور ایشان در مسوولیت حفاظت از محیط زندگی و درنهایت سلامت جان ما قرار گرفت.

نمی دانم آیا دیگر می توان امیدی داشت که همین ذخایر باقیمانده تنوع ژنتیکی ایران باقی بماند یا باز هم توسعه ناپایدار شهری و جاده ای تیشه به ریشه اکوسیستمهای ارزشمند ایران خواهد زد.

بمانیم و ببینیم.....

شنبه ساعت ۱۵ صدای زنگ تلفن همراه و یک جمله:

دکتر عادلی فوت کرد!!

انگار همه چیز سرم خراب شد.... باورم نمی شد کسی که تمام زندگیم مثل یه پدر واقعی دستمو گرفته بود و منو حمایت کرده بود حالا دیگه از اون لبخندهای قشنگش تحویلمون نمیده.....

بله استاد، یار، یاور، پدر، دوست واقعی و تکیه گاه ما از دنیا رفت....

یادم می آد وقتی که در خردادماه مصاحبه استادیاری داشتم، از روی تخت بیمارستان و شیمی درمانی بلند شد و اومد تا در مصاحبه کسی نتونه حق منو ضایع کنه.....

همیشه می گفت: "من با جوونها احساس آرامش می کنم. همه شما مثل بچه های من هستید و من تک تک شما رو دوست دارم".  سر کلاس می گفت:"هرچیزی که ما سر کلاس می گیم خود شما بلدید چون شماها اینترنت دارید و همیشه به روز هستید. ما باید بیایم از شما یاد بگیریم".....

بهرحال بچه های جنگلداری به همین راحتی یتیم شدند. روحش شاد و قرین رحمت... جاش خیلی خالیه....

شاید بتازگی از انتشار آلودگی محیط زیست در جراید و تلویزیون شنیده باشید اما فاجعه های مربوطه را بهیچ عنوان بصورت مشروح نشنیده و ندیده اید. همینقدر بدانید که بسیاری از سرطانهای موجود در کشور و تولد بسیاری از نوزادان ناقص مرتبط با این مقوله هستند. در حال حاضر وضعیت در استانهای صنعتی بسیار اسفبارتر است. بطور مثال در استانهای مرکزی بخصوص اصفهان، حتی شیر مادران نیز به عناصر خطرناکی مانند جیوه آلوده شده است. آب خلیج فارس و دریای عمان نیز بسیار آلوده شده است. دلایل بروز این مشکلات عبارتند از: - استفاده از سموم کشاورزی بطور بیرویه و عدم کنترل ورود آنها به آبهای آشامیدنی - مصرف بیرویه کودهای شیمیایی در کشاوزری و عدم رعایت استانداردها - ریختن فاضلابهای خانگی و صنعتی به آبهای جاری و دریاها - عدم کنترل پسماندهای صنعتی و ریختن آنها در زمینهای اطراف شهر بدون دفن صحیح و بهداشتی چند توصیه: - فعلا ماهی جنوب و شمال را نخورید و فقط از ماهیهای استخر پرورش ماهی استفاده کنید - از مناطقی که زباله ها را رها کرده اند دوری کنید - بعد از تماس دست با مواد شیمیایی و صنعتی حتما آنها را بشویید - اگر در منطقه زندگی شما زباله ها بخصوص لامپ فلورسنت و زباله های فلزی وجود دارد سریعا به شهرداری اطلاع داده و آنها را جمع آوری کنید - از خوردن میوه های سمپاشی شده با پوست پرهیز کنید. بخصوص خیارهای گلخانه ای. باز هم مطالبی را در آینده خواهم نوشت.

بعد از كشمكش هاي فراوان ۴ كانديدا به مبارزه نهايي پرداخته‌اند تا كشورمان دوباره يك دوره مديريت اجرايي خود را آغاز كند. اما يك سوال بسيار مهم به ذهن من رسيده است و آن اينستكه:

چرا هيچ كانديدايي حتي در شعارهاي خود از محيط زيست كشور صحبتي به ميان نمي آورد؟

در تمام دنيا مشكلات زيست محيطي زندگي سالم انسانها را ناسالم كرده است و تمام اين مشكلات ناشي از عدم رعايت ضوابط زيست محيطي است كه باز هم به مهمترين آنها اشاره مي كنم:

عدم فيلتراسيون فاضلابها و دودهاي دودكش كارخانجات، عدم حفاظت تنوع ذخيره‌هاي زيستي و كروموزومي، از بين بردن لايه ازن با گازهاي مخرب و گلخانه‌اي، تخريب جنگلها و مراتع و درپي آن فرسايش خاك و سيل و بي خانمان شدن مردم، عدم دفع صحيح زباله و مواد زائد و هزاران بيماري خطرناك و ....

شايد بخاطر داشته باشيد كه اوباما و هم مسلكهاي او يكي از شعارهاي تبليغاتي را به حفظ محيط زيست اختصاص دادند، همينطور آنگلا مركل، سيلويو برلوسكوني، ساركوزي و ... كه اگر اين مورد مهم نبود اينقدر در رسانه‌ها بعنوان فاكتور موثر در تبليغات منتخبين آشكار نمي‌شد. اما از ۴ كانديداي محترم رياست جمهوري دهم ايران، هيچ خبري از محيط زيست نيست. چرا؟؟؟؟؟؟؟  

عدم کفایت ریاست سازمان محیط زیست در سالهای اخیر نقل اکثر محافل مربوط به اندیشمندان محیط زیست و منابع طبیعی است. آنچه که در سنوات اخیر همه را به ستوه آورده است، عدم توجه خانم جوادی به تخصص گرایی در سازمان بسیار مهم محیط زیست است. حالا هم که به مدد این خانم، شوهر ایشان و پسر عمو و نامزد قبلی پسر مرحوم ایشان نیز بر مسند چندین پست هستند.  

سازمان ملل تا چند سال آینده درصدد خواهد بود تا یکسری تحریم های قوی برعلیه کشورهای بی کفایت در زمینه حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی اتخاذ نماید. با خدمات شایان خانم جوادی به ساختمان سازها، جاده سازها، کارخانجات آلوده ساز و دیگر مخربین محیط زیست انسانی که سلامتی آن حق مسلم هر ایرانی است، باید بزودی منتظر تحریم های این چنینی در زمینه محیط زیست بین المللی باشیم. از آنجا که خانم دکتر ابتکار به عنوان یکی از قهرمانهای زیست محیطی دنیا صاحب شهرت هستند، بسیار زشت است که مدیر بعد از او، این چنین تیشه به ریشه منابع ملی آبا و اجدادی کشور ایران بزند.

تاریخ قضاوت خواهد کرد، هم در مورد خانم جوادی هم درمورد کسانی که او را بر مسند کار گماردند....

در زمانهاي اخير، با برگزاري كنفرانسها و نشستهاي مختلف و ارائه راهكار و بيانيه در تمامي زمينه هاي مربوط به محيط زيست، همه كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه در حال نزديك كردن تصميم سازي‌هاي كلان خود به سمت معيارها و شاخصهاي توسعه پايدار هستند. اما در كشور ما تنها موردي كه تقريباً هيچگاه از آن صحبتي به ميان نيامده و در رسانه‌ها نيز به آن بها داده نمي‌شود، توسعه پايدار است. تصميم‌سازي‌هاي دولت بدون درنظر گرفتن ضوابط پايداري صورت مي‌گيرد و تنها در بخشهاي خاصي مانند شهرداري تهران كه از وجود مدير توانمندي مانند دكتر قاليباف بهره‌مند شده، نيم‌نگاهي به اين مقوله داشته‌اند.

اين بي‌توجهي نتايج غيرقابل جبراني در محيط زيست و حيات جانوري و گياهي كشورمان خواهد گذاشت. پروژه‌هايي مانند كنارگذر انزلي از روي بزرگترين تالاب بين‌المللي دنيا، پل درياچه اروميه، آزادراه شمال كه از بهترين مناطق جنگلي عبور مي‌كند و هزاران پروژه بزرگ و كوچك ديگر، بدون درنظر گرفتن ضوابط زيست محيطي اجرا مي‌شوند و بهترين ذخاير محيط كشور را به باد فنا مي‌سپارند.

البته در اين ميان بي‌مسؤوليتي سازمان محيط زيست كشور نيز مزيد بر علت است. هرچند از فردي مانند خانم دكتر جوادي با حساسيت‌هاي كم و بچه‌گانه نيز انتظار بيش ازاين نمي‌رود. 

شاخصها و معيارهاي توسعه پايدار را مي‌توان در شبكه‌هاي مختلف موجود در اينترنت و در كتابخانه‌ها يافت نمود. در مطالب آينده در مورد اين شاخصها خواهم نوشت.

يادم مي‌آيد كه در زمان طفوليت، هر از گاهي با پدرم يا پسرعموها كه از من بزرگتر بودند، به تالاب مي‌رفتيم. دورنماي تالاب از روي پل غازيان ديدني ترين افقي است كه هنوز در خاطرم مانده. اما اين دورنما را انگار پايندگي نبود. 

 از سالهاي دهه ۷۰، عارضه كمبود اكسيژن آب تالاب توسط جلبك وارداتي آزولا كه براي تثبيت ازت برنجزارها توسط يك كارشناس نادان از ژاپن وارد تالاب شد، كم كم چهره تالاب را دگرگون كرد.

ياد روزهايي كه آسمان از كشيم‌هاي مهاجر سياه مي‌شد. قوها تا نزديكي مردم مي‌آمدند. من با دستان كوچكم تكه هاي نان را بين آنها قسمت مي كردم. گردشگران روي آورده به انزلي، وجه تسميه "ساحل قو" را ميدانستند. مرغابي هاي مهاجر، اردكهاي سرسبز، چنگر، آنقوت و ... همه با يكديگر سازماني بانظم و ترتيب تشكيل مي‌دادند.

يادم مي‌آيد كه يك حواصيل كوچك دراثر طوفان آسيب ديده بود و به منزل ما پناه آورده بود. بالش شكسته بود. آن موقع، به داروي ضدعفوني "دوا گلي" مي‌گفتند. كمي از آن به بالش زدم و آنرا بستم. پس از مدتي به ما خو گرفت. براحتي از دستم غذا مي خورد و من از اينكه اشرف مخلوقات هستم لذت مي‌بردم...

فوك درياي خزر هميشه علاقمند به ورود به تالاب بود. حتي يكبار يكي از دوستانم را با گاز كوچكي از دندانهايش بدرقه كرد. اما حالا....

بقول سهراب "رويش هندسي سنگ و سيمان" است كه باز هم بر يكي از جاذبه‌هاي بسيار فوق‌العاده كشورمان سايه افكنده و آن را هر ثانيه به نابودي نزديك مي‌كند. 

من از زمان نوجواني از دانش زبان انگليسي تا حد متعادلي برخوردار بودم و هر از گاهي كه گردشگران خارجي به انزلي مي‌رسيدند، با آنان مشغول گفت و گو مي‌شدم. اغلب آنان از ابتدا سراغ تالاب را مي‌گرفتند. چراكه در بروشورهاي خارجي آنان، از اين تالاب بعنوان يكي از نادرترين تالابها و ذخيره‌هاي تنوع زيستي دنيا نام برده شده‌بود.

آيا هنوز هم اين متون در آن بروشورها چاپ خواهدشد؟؟  

از آنجاییکه اکثر قوانین محیط زیست کشورمان در سالهای قبل از انقلاب تدوین شده است.. تا بحال با وجود این همه تورم در اقتصاد کشورمان هنوز بسیاری از  خطاهای زیست محیطی خطرناک ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ ریال جریمه می شود!!!

وحالا ماهستیم و کشوری که در بحرانهای شدید زیست محیطی غوطه ور است و به لطف ریاست محترم جمهوری.. شورای عالی محیط زیست آن نیز حذف شده که اگر خود سازمان هم حذف شود شاید وضع محیط زیست کشور ما از این خراب تر نخواهد بود. بی آبی در کشور بیداد می کند و هنوز هستند افرادی که از خاکهای حریم رودخانه ها براحتی و بوسیله کامیونهای بزرگ برداشت می کنند.

هنوز در جریان ساخت اکثر جاده های کشور خاکهای برداشت شده از سطح پروفیل جاده به داخل دره و رودخانه ها ریخته می شود و هیچ گونه اعتراضی دريافت نمي كنند. البته با سفرهايي كه رياست محترم سازمان محيط زيست به استانهاي مختلف كشور مي روند گمان ان نيز نميرود كه فرصتي براي فكر كردن به اين موضوعات داشته باشند!! فرش قرمز هم حكايتي دارد!!

بهرحال آنچه كه مهم است اينست كه ما طرفداران محيط زيست بدليل برخوردار نبودن از دانش اقتصاد و ارزشيابي اقتصادي.. از محاسبه هزينه خطرات زيست محيطي عاجزيم. بطور مثال اگر در يك منطقه شيبدار جنگلي جنگلها را تخريب نماييم در ابتدا ديگر پوشش گياهي خاصي وجود ندارد تا مانند اسفنج عمل نموده و آب را در خود نگهدارد. درنتيجه آب بارندگي به آب جاري تبديل شده و به پايين دست منتقل مي شود. اين موضوع خطرات زيست محيطي زير را بدنبال دارد:

۱- فرسايش شديد خاك و از بين رفتن سرمايه ملي

۲- ايجاد سيل و لغزش زمين و خسارت جاني و مالي به روستاها و شهرها

۳- ايجاد گل و لاي زياد در دريچه سدها و نيار به هزينه زياد در راستاي لايروبي و باز نمودن دريچه ها

۳۰۰ سال طول مي كشد تا ۱ سانتيمتر مربع خاك حاصلخيز ايجاد شود.

 

فرزاد ویسانلو

 

ادامه مطلب